Koolhovens Keuze- 30 juli '26

The Truman Show (1998, Peter Weir)

Soms zie je bepaalde trends pas achteraf, maar ik weet nog dat toen The Matrix en eXistenZ kort achter elkaar uitkwamen in 1999, het me wel degelijk opviel dat het verhalen waren die zich afspeelden in een virtuele wereld en dat vlak ervoor Dark City was uitgekomen met nogal wat inhoudelijke overeenkomsten. Het duurde echter een paar jaar voordat ik de gelijkenissen met The Truman Show doorhad, eveneens een film over iemand die leeft in een onechte wereld en een hoofdrolspeler die langzaam ‘ontwaakt’ en doorziet dat wat hij altijd voor echt had aangenomen, in werkelijkheid een illusie blijkt.

Verhalen die gelijkenissen vertonen met de allegorie van de grot van Plato, met hoofdrolspelers die ineens de echte wereld voorgeschoteld kregen na lang geïllusioneerd te zijn geweest door een artificiële werkelijkheid. Het doet ook denken aan de sciencefiction-auteur Philip K. Dick (wiens werk vaak verfilmd werd, denk aan Minority Report, Total Recall en Blade Runner), misschien wel de schrijver die dit idee het meest en scherpst uitgewerkt heeft. Dick beweerde zelf een soortgelijke ervaring te hebben gehad. In 1977 hield hij in Frankrijk een beroemde lezing, die later de Metz speech genoemd zou worden, getiteld If You Find This World Bad, You Should See Some of the Others. Hierin vertelde hij dat er parallelle realiteiten bestaan en zette hij de deur open voor het idee dat we in een simulatie leven, iets wat nogal wat vooraanstaande mensen (zoals Elon Musk) serieus voor mogelijk houden.

Wat het nu precies was waarom we eind jaren negentig ineens een aantal van dit soort verhalen om de oren kregen in films, is me nog steeds niet duidelijk, maar er hing duidelijk iets in de lucht. The Truman Show was wel een bijzondere omdat de gesimuleerde wereld niet high tech was, maar ouderwets analoog met acteurs en een regisseur die de wereld van Jim Carrey beïnvloedden en allemaal om de consument (de kijker) te amuseren. Toen de film uitkwam bestond het televisieprogramma Big Brother nog niet eens. Sterker nog, de film stond er model voor. Door de komst van dergelijke reality TV en later social media, lijkt de film nu een stuk minder vergezocht dan destijds. Ik las laatst een discussie waarin iemand beweerde dat Jim Carrey nogal overdreven acteert in de film, maar volgens mij is zijn cartooneske acteerstijl een van de redenen dat we destijds pikten dat iemand al dertig jaar in een schijnwerkelijkheid leeft, zonder het in de gaten te hebben.

Truman Burbank leidt een prima leven. Een lieve vrouw en goede vrienden; huisje, boompje, beestje. Het lijkt eigenlijk wel té perfect. Langzaam ontdekt Truman dat de hele wereld om hém draait. Nee, hij is geen narcist; hij is het middelpunt van een succesvolle televisieshow waar hij al zijn hele leven inwoont zonder het te weten. Het dorpje is een enorme studioset en iedereen die hij kent is een acteur.

The Truman Show is inmiddels 28 jaar oud en voelt actueler dan ooit.

Trailer: hier

Licentie: hier

Groet! Martin Koolhoven xxx!