Koolhovens Keuze- 26 november '26
Once Upon a Time in America (Sergio Leone, 1984)
Nu de avonden weer langer zijn, vind ik het altijd heerlijk om een goed en lang epos te kijken. Er zijn natuurlijk genoeg geweldige zomerepossen (Lawrence of Arabia voorop), maar er zijn ook monumentale kronieken die zich in een ijskoud landschap afspelen, zoals Doctor Zhivago. Desalniettemin pleit ik deze keer voor het misdaadepos Once Upon a Time in America, een film die kan dienen als een heerlijk warm haardvuur. Tegenwoordig wordt er vaak gediscussieerd over welke gangsterfilm nu beter is: The Godfather of Goodfellas, maar er was een tijd dat die strijd leek te gaan tussen The Godfather en Once Upon a Time in America, waarbij niet zelden die laatste won.
In 2012 kwam de extra lange versie, met toegevoegde scènes, uit en mijn theorie is dat dit de film en zijn reputatie geen goed gedaan heeft.
Laten we bij het begin beginnen. Leone was jaren met deze film bezig, eigenlijk al sinds hij in de jaren zestig de roman The Hoods van Harry Grey las. De rechten lagen elders, maar toen hij die eindelijk alsnog in handen kreeg, was er nog een lange weg te gaan. Hij maakte andere films en zei zelfs nee tegen The Godfather omdat hij deze gangsterfilm wilde maken. Vervolgens bleek het scenario niet eenvoudig te schrijven (zelfs Norman Mailer deed pogingen), waren er juridische hobbels en flinke financieringsproblemen, die pas werden opgelost toen Robert De Niro aan boord kwam.
Maar uiteindelijk kwam de film er. Toen hij af was, duurde hij zes uur en er werd overwogen om de film in twee delen van drie uur uit te brengen. Maar de producenten schreeuwden om inkortingen. Leone kwam tot 269 minuten, maar de film ging uiteindelijk in première met een lengte van 229 minuten, omdat de distributeurs daarom hadden gevraagd. Dit is ook de versie die in Europa uitkwam en waar Leone zich achter schaarde.
Omdat de producent een film van ruim drie uur en drie kwartier in Amerika commerciële zelfmoord achtte, sneed hij voor de release aldaar de film terug naar 139 minuten. De niet-lineaire verhaallijn werd bovendien in chronologische volgorde verteld en Leone riep dat deze versie niets te maken had met zijn intenties. In Europa werd de film veel beter ontvangen dan de verkorte Amerikaanse versie, maar gelukkig leerden ze in de VS jaren later ook de lange versie kennen, toen die op DVD uitkwam (die zij toen de director’s cut noemden).
Maar in 2012 werd de gerestaureerde versie in Cannes gepresenteerd, met de helft van het materiaal dat er ook in de Europese versie uitgesneden was, als extra. Die wordt nu meestal verkocht als extended version of zelfs als director’s cut, ook al was niet al het materiaal dat er op het laatste moment uit moest, weer ingestopt. Vrijwel direct hoorden we dat dat misschien op een later moment alsnog zou gebeuren.
Al sinds de film in Europa uitkwam, waren er speculaties over wat er allemaal in de langere versies te zien zou zijn geweest, waarbij de relatie van Noodles (gespeeld door De Niro) met zijn tweedekeuspartner Eve als meest gemiste omissie werd genoemd.
Het eerlijke verhaal: de scènes die er in 2012 bijkwamen waren technisch van inferieure kwaliteit en, belangrijker, voegden inhoudelijk niks toe. Ze maakten een al lange film alleen maar langer. Ik weet niet wat de criteria waren voor de scènes die wel werden toegevoegd of wat de rest van het niet-gebruikte materiaal allemaal te bieden heeft, maar deze versie maakte me niet nieuwsgierig naar meer (terwijl ik bij de mensen hoorde die er jarenlang om gesmeekt hadden). Sinds deze versie bestaat, zie ik die regelmatig opduiken en hoor ik de film minder vaak genoemd worden als optie voor beste gangsterfilm ooit.
Dus: ga op zoek naar de originele Europese versie van 229 minuten. Het is een geniaal epos over vriendschap, verloren liefde en een gemist leven. De muziek van Ennio Morricone hoort bij de beste scores ooit, Robert De Niro en James Woods zijn geweldig en het verhaal hartverscheurend. Als je enkel de langere versie kan vinden, moet die maar vertoond worden, maar net als bij Sergio Leones gerestaureerde, langere versie van The Good, the Bad and the Ugly (die oorspronkelijk wel zo in Italië uitkwam) is de versie zoals wij hem in Nederland in de bioscoop zagen, het best.
Groet!